Leren voor de samenleving: het avontuur van impactgedreven onderwijs
De Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) gaat in de nieuwe strategie richting 2030 blijvend inzetten op het belang van impactgedreven onderwijs. Arwin van Buuren en Bieneke Verheijke, pleitbezorgers en wegbereiders van het eerste uur, zien veel perspectief om studenten nog beter in staat te stellen om de complexe uitdagingen van nu te begrijpen en daar - zeker ook straks als professional - een bijdrage aan te leveren.
“Je ziet juist nu een groeiend besef dat we als universiteit van meer betekenis voor de samenleving kunnen zijn en die verbinding ook actiever moeten zoeken,” stelt Arwin. “Want alleen dan kunnen we onze meerwaarde laten zien en bouwen we andere coalities met mensen, met de ondernemers, met de stad Rotterdam. We weten dat ook de universiteiten het met minder financiële middelen moeten doen. Die realiteit dwingt ons wel om scherpere keuzes te maken, waarbij we blijven gaan voor de kwaliteit die we inmiddels hebben ontwikkeld om studenten op te kunnen leiden om van maatschappelijke betekenis te zijn. Dat laatste vormt juist onze unieke meerwaarde en de EUR blijft zich hiervoor sterk maken. Bovendien hebben we het impactgedreven onderwijs als een belangrijk kernpunt geformuleerd in onze strategie en in onze visie op onderwijs, dus laten we onze ambitie vooral waarmaken.”
Een inspirerende route
Welke weg heeft impactgedreven onderwijs eigenlijk afgelegd om tot het huidige punt te komen? Bieneke vat samen: “Tot nu toe hebben we altijd heel praktisch gewerkt. Uitgangspunt is nog steeds: wat willen we als EUR uiteindelijk bereiken en wat is mogelijk binnen een faculteit, een onderwijsprogramma of een cursus? Wat past bij een discipline? Want er is een verschil tussen een arts in opleiding of een toekomstig econometrist. Verder hebben we gekeken hoe het werk anders verdeeld kan worden. Wat doet een wetenschappelijk docent, wat kan een learning innovator doen en wat kunnen studenten zelf?
Werken met de buitenwereld en een betrouwbare partner zijn, dat kost tijd. Daarom hebben we ‘kwartiermakers’ geïntroduceerd die docenten kunnen helpen bij het aanknopen van contacten die kunnen leiden tot een structurele samenwerking. We hebben gewerkt aan een lerende cultuur, door samen te leren in de Community of Practice. We gaan vanaf 2025 verder in de Community of Learning & Innovation, waar innovatie en kwaliteit van het onderwijs voor de hele Erasmus Universiteit Rotterdam wordt ondersteund. Ik heb er vertrouwen in dat de scherpere keuzes die we gaan maken, leiden tot nog intensievere gesprekken met docenten, ondersteuners en studenten in onze academische community.”
Netwerken beheren en onderhouden
Goed stakeholdermanagement is essentieel voor impactgedreven onderwijs. De vraag is nu: hoe kun je de impact die je hebt willen maken en de route ernaartoe bewaken? Volgens Arwin zijn er op die vraag diverse antwoorden. “Allereerst moeten we de beweging gaan maken van individuele relaties of interacties naar veel meer collectieve netwerken. Stakeholders hebben vaak ook een relatie met elkaar, dus het is veel leerzamer voor iedereen als je die bij elkaar brengt en netwerken uitdaagt. Soms komt een vraag van een stakeholder binnen bij persoon A, maar past het beter bij persoon B. Als je dan ook intern je netwerk op orde hebt, kun je direct doorschakelen. Daarnaast loont het om van het beheer van alle netwerken een collectieve verantwoordelijkheid te maken. Zo vergroot je het slagingspercentage aanzienlijk. Dat is niet eenvoudig, want iedereen is zuinig op zijn of haar netwerk. Maar er is zoveel meer mogelijk zodra je gaat delen en verbinden.”
Bieneke vult aan: “We zijn als universiteit natuurlijk sowieso via ons onderzoek verknoopt met de wereld om ons heen. Tegelijkertijd werkt stakeholdermanagement voor het onderwijs net even anders. Laten we in netwerken waar we ook studenten zetten vooral bedenken dat dit altijd een leeromgeving blijft. Ook al is de student buiten onze campus: het leren en het maken van fouten moeten wel in een veilige leeromgeving kunnen gebeuren.
Je wilt iets bieden waar de student wat van kan leren, terwijl je ook wilt dat er met de partner in de wijk of de organisatie iets zinvols tot stand komt. Iets van waarde voor de stad of de ondernemer in de haven. Daarvoor is het nodig dat je je partner van buiten goed kent en dat je de verwachtingen over en weer realistisch in kaart brengt. Vaak zeggen partners dat de student die frisse blik meebrengt, die nieuwsgierigheid.
Netwerken beheren en onderhouden
Goed stakeholdermanagement is essentieel voor impactgedreven onderwijs. Het project impactgedreven onderwijs krijgt nu een structurele plek in de Community van Leren en Innoveren, waar innovatie en kwaliteit van het onderwijs voor de hele Erasmus Universiteit Rotterdam wordt ondersteund. Faculteiten zijn zelf hard bezig met aanpassingen in hun onderwijs. De vraag is nu: hoe kun je de impact die je hebt willen maken en de route ernaartoe bewaken? Volgens Van Buuren zijn er op die vraag diverse antwoorden. “Allereerst moeten we de beweging gaan maken van individuele relaties of interacties naar veel meer collectieve netwerken. Stakeholders hebben vaak ook een relatie met elkaar, dus het is veel leerzamer voor iedereen als je die bij elkaar brengt en netwerken uitdaagt. Soms komt een vraag van een stakeholder binnen bij persoon A, maar past het beter bij persoon B.
Als je dan ook intern je netwerk op orde hebt, kun je direct doorschakelen. Daarnaast loont het om van het beheer van alle netwerken een collectieve verantwoordelijkheid te maken. Zo vergroot je het slagingspercentage aanzienlijk. Dat is niet eenvoudig, want iedereen is zuinig op zijn netwerk. Maar er is zoveel meer mogelijk zodra je gaat delen en verbinden.”
Verheijke vult aan: “Laten we in netwerken waar we ook studenten zetten vooral bedenken dat dit altijd een leeromgeving blijft. We zijn als universiteit natuurlijk sowieso via ons onderzoek verknoopt met de wereld om ons heen. Tegelijkertijd werkt stakeholdermanagement voor het onderwijs net even anders. Ook al is de student buiten onze campus: het leren en het maken van fouten moeten wel in een veilige leeromgeving kunnen gebeuren.
Je wilt iets bieden waar de student wat van kan leren, terwijl je ook wilt dat er met de partner in de wijk of de organisatie iets zinvols tot stand komt. Iets van waarde voor de stad of de ondernemer in de haven. Daarvoor is het nodig dat je je partner van buiten goed kent en dat je de verwachtingen over en weer realistisch in kaart brengt. Vaak zeggen partners dat de student die frisse blik meebrengt, die nieuwsgierigheid.
Studenten geven aan dat ze het waarderen om in de praktijk te leren over hoe vraagstukken echt in elkaar zitten. Hun inbreng en bijdrage aan oplossingen worden enorm gewaardeerd. Dat is belangrijk voor ons als universiteit. Zo laten we nog beter zien dat we met en voor de wereld om ons heen werken.”
Studenten geven aan dat ze het waarderen om in de praktijk te leren over hoe vraagstukken echt in elkaar zitten. Hun inbreng en bijdrage aan oplossingen worden enorm gewaardeerd. Dat is belangrijk voor ons als universiteit. Zo laten we nog beter zien dat we met en voor de wereld om ons heen werken.”
Een basis om op voort te bouwen
Vijf jaar lang is er serieus geïnvesteerd in impactgedreven onderwijs. Genoeg om een infrastructuur te creëren voor een gezonde doorontwikkeling van het stakeholdermanagement, kun je zeggen. “Klopt,” beaamt Arwin. “Er ligt beslist een stevige basis. Het was de afgelopen jaren een mooi gezamenlijk leerproces, ook voor de organisatie om het op deze manier aan te pakken. Daar kunnen we prima op voortbouwen.”
Bieneke stipt daarbij nogmaals het belang van adequaat netwerken aan: “We beseffen dat studenten opdrachten nodig hebben. Door onze sterke punten (onderzoek, consultancy en het leven lang ontwikkelen) te koppelen aan wat we doen op bepaalde thema’s, kunnen we onze studenten een unieke omgeving met een eigen plek bieden. Daarbij zou je studenten en hun performance kunnen gebruiken als versteviging van zo’n netwerk, in plaats van dat het losse entiteiten worden die op allerlei manieren overal doorheen cirkelen. Juist daar liggen nu de grootste kansen om dat door te ontwikkelen. Maar om het te kunnen opschalen moeten we als organisatie nog wel bewegen.”
Arwin is hoe dan ook te spreken over alles wat er al is bereikt. Hij zegt: “Onlangs kregen we te horen dat we echt een heel stuk zichtbaarder zijn geworden. We zijn herkenbaar als partner van de stad, en voor de buitenwereld. En bedrijven vragen ons regelmatig: jullie gaan hier toch wel mee door? Dat vond ik een mooi compliment.” Waar Bieneke nog aan toevoegt: “Nogmaals, studenten zijn hierin onmisbaar. Een mooi voorbeeld komt van RSM. Hier hebben studenten voor een groot deel zelf het heft in handen genomen en de kans gepakt om
a) hun onderwijs zelf vorm te geven
b) de verbinding te leggen met de buitenwereld
c) te leren tijdens hun studie
Studenten werken nu gezamenlijk aan uitdagingen van organisaties in landen die zich economisch ontwikkelen. Als organisatie, met hulp van docenten. De stap die we de afgelopen vijf jaar hebben gemaakt met impactgedreven onderwijs, maakt dit mogelijk. En daar zijn we trots op, met iedereen die hieraan gewerkt heeft: de docent, de student, de learning innovator, de vice-decanen binnen de faculteiten en onze partners die tijd en moeite hebben geïnvesteerd om met ons te willen samenwerken.”
Arwin van Buuren
Arwin is hoogleraar Bestuurskunde en als Strategic Dean Impact & Engagement ook de aanjager van de EUR-brede impactstrategie. Van 2019 tot 2025 was hij Academic Lead van het programma Impact
at the Core.
Bieneke Verheijke
Bieneke werkt bij Academische Zaken als programmamanager aan onderwijsinnovatie. Zij was van 2019 tot 2025 co-lead van het programma Impact at the Core.